Szypliszki

Szypliszki (lit. Šipliškė) – wieś w Polsce położona na Pojezierzu Wschodniosuwalskim (zachodnia część Pojezierza Litewskiego), w województwie podlaskim, w powiecie suwalskim, w gminie Szypliszki. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego. Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 8.

Historia

Dzieje ziemi szypliszkowskiej są nierozerwalnie związane z dziejami całej Suwalszczyzny i Litwy Kowieńskiej. Do końca XIII wieku tereny te zamieszkiwali Jaćwingowie- ludność należąca do bałtyjskiej grupy językowej. Śladem pobytu Jaćwingów na naszym terenie jest góra w Jeglińcu, na której wznosiło się potężne grodzisko.

Po całkowitym wyniszczeniu Jaćwingów przez Zakon Krzyżacki w 1283r. ziemie te były kilkakrotnie dzielone między Krzyżaków i Wielkie Księstwo Litewskie ( 1398r. – traktat na wyspie Salim, 1402r. – traktat w Malborku, 1422r. – traktat Melmeński) i ostatecznie przeszły w ręce Litwinów. Przydzielono je do województwa trockiego. Interesujące nas ziemie pokrywał las należący do puszczy Mereckiej. Władysław Jagiełło i następcy polskiego tronu zachowali sobie prawo polowań, gdyż lasy te były bardzo bogate w zwierzynę.

W XV i XVI wieku zaczęto przeprowadzać kolonizację puszcz pojaćwieskich. Zaczęły powstawać pierwsze ostępy czyli osady, a później wsie. Prawdopodobnie jednymi z pierwszych były Szypliszki ( Siepliszki) i Postawelek, o których pierwsza wzmianka pochodzi z 1642 roku ( napisano, że przeważała tu ludność litewska ). Co do pochodzenia nazw, zdania są podzielone i nie określone zostało skąd nazwa się wzięła i co oznacza. Na tereny Suwalszczyzny, a zatem i naszej gminy, zaczęła napływać ludność z Białorusi, Ukrainy, a także ludność z nadniemeńskich dworów. Osiedlili się na terenie całej dzisiejszej Suwalszczyzny. Na naszym terenie powstały wtedy Becejły, Białobłota, Szelmentka i Kupowo. Po trzecim rozbiorze Polski ziemie naszych przodków przydzielono do zaboru rosyjskiego. Rząd carski dokonał podziału administracyjnego i ostatecznie przeszły one do Guberni Suwalskiej, którą później w latach I wojny światowej włączono do guberni Grodzieńskiej.

Grodzisko w Jeglińcu

Szypliszki
Grodzisko w Jeglińcu

położone w półn-wsch. części suwalszczyzny, 27 km. Od Suwałk i ok.500 m od granicy polsko – litewskiej to pozostałość potężnego grodu jednego z plemion wczesnośredniowiecznej Jaćwieży. Usypane zostało w najwyższym punkcie wzgórza moreny czołowej. Umocnione jest wysokimi i stromymi wałami, na kształt ściętego stożka. W rzucie poziomym jest owalne. Wymiary u podstawy wynoszą 60×100 m. Od strony zachodniej stoki grodziska opadają stromo do dna parowu, który przebiega z południa ku północy przechodząc w obu kierunkach w podmokłe doliny. Od strony północnej do podnóża grodziska dochodzi podłużna grobla o długości ok.100m. Potężny gród w Jeglińcu, po ostatecznym podboju Jaćwieży przez Zakon Krzyżacki, pogrążył się na wieki w mrokach historii.
Dopiero w 1784 r przypomniał o jego istnieniu proboszcz puński ks. Antoni Tomasz Ławrynowicz, a 1859- Aleksander Połujański pisał o nim w książce “Wędrówki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte”. Ale czas powstania grodu i jego pierwotny wygląd nadal owiane były mgłą tajemnicy. W 1984 r pracownicy działu archeologii Bałtów Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie rozpoczęli tam badania, dzięki którym możliwa stała się rekonstrukcja charakteru i wyglądu warowni w różnych okresach jej funkcjonowania.

Obiekty zabytkowe

Cmentarz wojenny z I wojny światowej.

Turystyka

Przez tereny gminy Szypliszki przechodzi jeden z mniej znanych za to bardzo malowniczy szlak kajakowy tzw. Szlak Szelmentki:

Około 2 km od Jesionowej Góry na wschód, w okolicy miejscowości Czerwonka, przed szosą Suwałki-Budzisko, w mocno sfalowanym pejzażu ciągną się torfowiskowe wklęśnięcia, zajęte przez mokradła. Otóż właśnie owe dolinki i ich zbocza ze źródełkami i wysiękami – a nawet malutkim jeziorkiem- dają początek strumykom, po krótkim biegu łączącym się w strugę, która wpada do jeziorka Zaleszczewo(2,6 ha). Widać je z drogi wiodącej z Czerwonki do Leszczewa (z prawej strony). Na tejże drodze jest betonowy przepust, którym uchodzi strumień z Zaleszczewa do pobliskiego, widocznego w części z lewej strony, jeziora Leszczewo (7,6 ha) malowniczo wspartego o zalesione zbocze morenowego spiętrzenia. Z jeziora Leszczewo wąską dolinką płynie ku zachodowi całkiem już wyraźna struga.

Tuż przy wsi Leszczewo dolinka się przewęża, koryto rzeczułki nabiera spadu, już całkiem gwałtownego od mostku prowadzącego do ośrodka wypoczynkowego „Szelment”. Tu bowiem jej wody spadają w wyjątkowo głęboki jar, aby po 400 metrach dostać się do południowej zatoki jeziora Szelment Wielki, dosłownie parę metrów za hangarem sprzętu wodnego przy kąpielisku wspomnianego ośrodka. Cały ten powyżej opisany ciek wodny stanowi górny bieg – liczący 4,5 km, o spadku 34 m w stosunku do lustra wody Szelmentu- Szelmentki nazywanej na tym odcinku też Leszczewianką.

W objęciach Szelmentów:

Od letniskowej wsi Leszczewo ciągnie się ku północy urodziwa krajobrazowo, atrakcyjna turystycznie i rekreacyjnie dolina rzeki Szelmentki – z malowniczą Górą Jesionową u swej nasady, z 10-cio km ciągiem rynnowym jeziora Szelment Wielki i Szelment Mały, a za letniskowymi Becejłami z sielankowym jeziorem Ingiel i jej krajobrazowo i pejzażowo ciekawym biegiem aż po granicę polsko-litewską. Po ponadsześciokilometrowym przepływie przez Szelment Wielki Szelmentka przecina przesmyk i wydostaje się na wody Szelmentu Małego. Stąd po dalszych 3,5 km dostaje się w krótki przełom w obrębie miejscowości Becejły.

Z Becejł podążając do granicy:

Tuż za Becejłami forsuje porosłe olszowym zagajem mokradło ( za nim ładnie usytuowany cmentarz parafialny) i wpływa do jeziora Ingiel (16 ha). Bardzo ładny tu zakątek wyniosłego, leśno-polnego otoczenia. Za Igielem Szelmentkę prowadzi głęboko wyżłobione koryto w otoce sielskiej okolicy. Nad brzegiem prowadzi droga, a nad samą rzeką ciągnie się pasmo łąk zasłane wiosną wielobarwnym kwieciem. Około 1300m za jeziorem dolina rozszerza się, mieszcząc zarastające jeziorko Postawelek, z odpływem do Szelmentki. Sześćset metrów dalej rzeka dostaje się w głęboki przełom widoczny z drogi i mostu łączącego Białobłota z Postawelkiem. Mijając dalej kilka ładnych ozowych pagórków, dostaje się do ładnego, lecz turystom prawie nieznanego jeziora Kupowo (pow. 27 ha, długość – 1630m). Jego rynnę otaczają strome i wysokie brzegi, porosłe szpalerem drzew. Cichy to i romantyczny zakątek. Minąwszy most za jeziorem Kupowo, Szelmentka głęboko wciętym korytem płynie coraz to węższą doliną do pobliskiej wioski Smolnica.

Tu dostaje się w przełom, po czym przecina malowniczą dolinę – niekiedy wiosną zalewaną, później bogato zakwieconą – i wdziera się pomiędzy dwie monumentalnie spiętrzone krawędzie leśnych wysoczyzn, przebijając się dzikim, o stromiznach sięgających kilkudziesięciu metrów jarem, by nie rzec kanionem. Wiosną szum wody rozbijającej się o głaziska słychać daleko. Latem bywa, że woda dnem ledwie się sączy. Pierwotny to i niespotykanie piękny zakątek a spadek wód – na tym 2,5 km odcinku – od 10 i więcej metrów na kilometr, czyni Szelmentkę ewenementem na polskim niżu. Naprawdę warto zajrzeć w ten prawie nieznany zakątek Suwalszczyzny. Minąwszy granicę z Litwą, Szelmentka 1,7 km dalej łączy się z prawobrzeżną Szeszupą i wspólnie zmierza do Niemna.

Szelmentka jest godnym uwagi wodniaków, lecz rzadko uczęszczanym- na jeziornych odcinkach łatwym i przyjemnym, poza nimi dość uciążliwym – szlakiem kajakowym. Jego długość od ośrodka „Szelment” po kraniec jeziora Kupowo, wynosi 21 km.

Oprac. Stefan Maciejewski


Baza Turystyczna

Uwaga – Jeśli prowadzisz działalność turystyczną w tej miejscowości zgłoś nieodpłatnie poprzez formularz który znajdziesz na tej stronie lub zadzwoń pod numer 691 754 338. Uzyskasz wpis rozszerzony, bezpłatny i bezterminowy z możliwością dowolnej zmiany i aktualizacji.


Mapa



 

 
%d bloggers like this: