Bakałarzewo

Dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położone w północnej części województwa podlaskiego, w powiecie suwalskim. Jest siedzibą gminy Bakałarzewo.

Osada jest położona w obrębie Pojezierza Zachodniosuwalskiego, na granicy Mazur Garbatych i zachodniej Suwalszczyzny. Leży nad rzeką Rospudą.

W okolicy znajduje się dużo jezior rynnowych: Sumowo, Garbaś, Głębokie, Siekierewo, Skazdubek, Bolesty, Gaczne, Grabieńszczyzna, Karasiewek, Okrągłe. Teren o urozmaiconej rzeźbie polodowcowej, wiele wzniesień. Mimo wybitnych walorów krajobrazowo-wypoczynkowych infrastruktura turystyczna jest słabo rozbudowana. Turyści to głównie kajakarze uczestniczący w spływie Rospudą, łączącą się w dolnym biegu z Biebrzą.

Warunki glebowo-klimatyczne w gminie są słabe. Krótki okres wegetacyjny, mroźne i śnieżne zimy, wiosenne przymrozki nie sprzyjają rolnictwu. Ponadto pagórkowaty teren utrudnia zabiegi agrotechniczne i wpływa na szybki spływ powierzchniowy wód opadowych.

Historia

Miasteczko zostało założone w głębi puszczy w początkach XVI wieku i pierwotnie nosiło nazwę Dowspuda Bakałarzewska lub Bakałarszczyzna (Bakałarowszczyzna). W 2. połowie XVI wieku była już określana jako Bakalarowo. Nazwa pochodzi od przezwiska Mikołaja Michnowicza – “Bakałarza”, pisarza królewskiego, jednego z założycieli miejscowości. Już w 1558 roku Bakałarzewo było miastem. Posiadało swego burmistrza, wójta, rajców a nawet starostę w ramach prawa dziedzica. W 1609 roku właściciel miasta i okolicznych dóbr Mikołaj Wolski ufundował do kościoła do dziś zachowany ołtarz. Na rzecz parafii przekazał też wieś Kotowinę. Od 2. połowy XVII i w XVIII wieku właścicielami Bakałarzewa byli Chlewińscy.

Gmina bakałarzewo
Gmina bakałarzewo

W końcu XVIII wieku położone było w powiecie grodzieńskim województwa trockiego i znajdowało się do 1840 r. w rękach rodziny Ciemnołońskich.

Miasto prywatne Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie sejneńskim, obwodzie sejneńskim województwa augustowskiego.

W 1840 r. dobra Bakałarzewo, zwane inaczej dobrami Garbaś, w skład których wchodziło miasteczko Bakałarzewo, Garbaś, Siekierowo, a także jeziora Gacne, Sumowo, Głębokie i Długie zostały nabyte od Ksawerego Ciemnołońskiego przez kapitana byłej gwardii cesarskiej Napoleona I, Stefana Horaczko. W tym samym roku dobra zostały powiększone o Nowopole (Kamieńszczyznę). Stefan Horaczko został kolatorem parafialnego kościoła rzym.-katolickiego w Bakałarzewie. Po śmierci Stefana Horaczko w 1852 Bakałarzewo przeszło do jego syna Jana Horaczko, a następnie dziedzicem dóbr został Jan Stegman, mąż córki Stefana Horaczko – Emilii.

Najstarszymi ulicami poza Rynkiem są: Kamieńska, Filipowska, Kozia, Młyńska (dawniej Królewiecka), Suwalska (dawniej Grodzieńska), Krzywa (dawniej Stodolna), Kościelna (obecnie droga do plebanii). W 1870 roku odebrano prawa miejskie i Bakałarzewo stało się osadą miejską (miasteczkiem). Na początku XX wieku mieszkało tu blisko 2000 osób, z czego ponad połowa to Żydzi. W dwudziestoleciu międzywojennym wybudowano nową, murowaną szkołę (1927 r.), kościół (1936 r.) i spółdzielnię przy rynku (ok. 1937 r.). Tuż przed wybuchem II wojny światowej miejscowość była świadkiem ogromnej manifestacji patriotycznej, w której ludność długim korowodem udała się nad pobliską niemiecką granicę.

Okres międzywojenny

W okresie międzywojennym Bakałarzewo było siedzibą komisariatu Straży Celnej „Bakałarzewo” oraz stacjonowała tu placówka Straży Celnej „Bakałarzewo”.

W 1929 r. mieszkało tu 705 osób. Była tu siedziba urzędu gminy, urząd celny i komisariat straży celnej. Działało Stowrzyszenie Spółdzielców “Oszczędność”. Były tu dwa młyny, cztery sklepy spożywcze, dwa z odzieżą, jeden bławatny i dwa miejsca wyszynku trunków. Swoje warsztaty mieli tu jeden kowal i rzeźnik.

W czasie II wojny światowej Bakałarzewo zostało w 90% zniszczone. Szczególnie ciężkie walki z hitlerowcami toczyły się w dniach 2-4 września 1939. 4 września 1939 Bakałarzewo zostało spacyfikowane przez Niemców w odwecie za wypad 1. szwadronu 3 Pułku Szwoleżerów na Cimochy (ówcześnie Reuss). 23 kwietnia 1944 niemiecka żandarmeria rozstrzelała Stanisława Pankiewicza z trzyosobową rodziną, a 25 maja powieszono 12 AK-owców. Od 1973 r. jest siedzibą gminy Bakałarzewo.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Obiekty zabytkowe

Kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła w Bakałarzewie
kościół parafialny pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła, 1936, nr rej.:766 z 24.02.1990
cmentarz parafialny rzymko-katolicki, nr rej.:715 z 30.08.1989
cmentarz żydowski, nr rej.:741 z 27.11.1989.

Interesujące miejsca

Pomnik Mikołaja Michnowicza Raczkowicza Bakałarza – założyciela miasteczka w 1514 r.
zachowany szesnastowieczny miejski układ przestrzenny z prostokątnym rynkiem
tzw. bunkry z II wojny światowej (5 schronów bojowych i 8 biernych)
młyn wodny z przełomu XIX i XX wieku
grobowiec baronów Myszkowskich z XIX wieku
grób Pankiewiczów zamordowanych w 1944 r.
miejsce straceń oraz grób 12 żołnierzy Armii Krajowej zamordowanych w 1944 r.
tzw. stara szkoła z 1927 r.
tzw. organistówka z ok. 1910 r.
Pomnik Obrońców Bakałarzewa z 1939 r.
Ścieżka Jaćwieska nad jeziorem Sumowo – tzw. deptak wykonany społecznie przez mieszkańców
ładnie wyremontowany rynek liczący prawie 500 lat
Most zakochanych przy jeziorze Sumowo Bakałarzewskie za kościołem.

Brak informacji o działalności turystycznej w Bakałarzewie


 
%d bloggers like this: